En hoe hij ons trakteerde en moveerde met puntige citaten, anekdotes en persoonlijke ontboezemingen.

Op donderdagavond was hij er dan. Voor het eerst in zijn leven bezocht hij ons museum Betje Wolff. Hij was er toen zijn moeder nog werkte aan de middenweg herhaaldelijk voorbijgereden, maar nooit was hij naar binnen gegaan. Soms duurt het jaren voor dat je ergens binnenkomt, waar je eigenlijk best wel nieuwsgierig naar bent. Dan leer je opeens iets kennen, wat al die jaren op je wachtte. Meteen had hij namelijk bij het betreden van de pastorietuin een idee voor een boek gekregen. Welk boek dat gaat worden, dat zullen we pas later weten.

Onder de Linden vulde zich afgelopen donderdagavond 14 oktober met enthousiaste literatuurliefhebbers. Met hun QR code paraat op de phone, alsof het is doodgewoon, kwamen ze binnenlopen. Gaat u zitten meneer, en mevrouw, ontdoe u van uw sjaal of jas, binnen staat de koffie klaar. De vrijwilligers gaven de mensen een warme ontvangst, en na de inleidende woorden van Janet Smith-van der Veen en José Ferdinandus startte Alexander van Reeuwijk zijn interview met de schrijver.

Jan Brokken heeft intussen al heel wat boeken geschreven over uiteenlopende onderwerpen en interessante mensen. Hij is blijkbaar een goed luisteraar die de diepten van de menselijk ziel kan peilen, en daar schatten of merkwaardige gebeurtenissen of uitspraken tegenkomt. Zo heeft hij in zijn boek ‘De vergelding’ veel reacties van dorpelingen gehad, die helemaal niet wisten dat bijvoorbeeld hun vader dit of dat uitgespookt had. Hij had daarvoor veel researchwerk gedaan en maar liefst 185 interviews met betrokkenen. Zo werden sluiers opgelicht door toedoen van de schrijver die zichzelf altijd een buitenstaander heeft gevoeld en die constant met een gevoel van angst leeft, waardoor hij altijd alert en opmerkzaam is, zoals je bent als er gevaar dreigt. Zoals duidelijk werd door de vragen van Alexander van Reewijk, staat hij eigenlijk altijd aan, is hij altijd opmerkzaam. Als hij aan een boek schrijft, gaat dat proces door als hij wandelt op de grachten in Amsterdam, of langs de oceaan in zijn huis in Frankrijk. Je zou kunnen zeggen dat hij misschien wel altijd verder schrijft ook als hij niet daadwerkelijk zit te schrijven.

Wat opvalt is dat hij een druk bezet man is, die de hele wereld overvliegt en ook in Italië geliefd is, hij verhaalt hoe hij daar wandelend op het San Marcoplein een prachtig kunstboek in de etalage zag liggen over Bellini dat hij na veel vijven en zessen uiteindelijk mocht kopen van de boekhandelaar die eigenlijk een beetje aan dit boek verknocht was. Ook ontmoette hij de controversiële kunstenaar en ex-nazi Joseph Beuys die op al zijn vragen alleen maar ‘nein’ als antwoord gaf. Ik bleek geloof ik als enige niet te weten wie deze man was, want niemand stak zijn vinger op toen hij vroeg wie deze man niet kende, en ik durfde niet… Maar zo zou er deze avond nog veel meer door hem naar voren worden gebracht over cultuur en aanverwante zaken, die mij tot nog toe onbekend waren en ik mijn gebrek aan hoogcultuur gewaar werd. Bijvoorbeeld het muziekstuk ‘Java suite’ van componist Leopold Godowsky dat Brokken erg inspireerde en ook gebruikte voor zijn laatste roman de tuinen van Buitenzorg. Daarvan hoorde wij een klein fragmentje. Het klonk als een sprookje, als een exotische bloem die even openging en ons onderdompelde in mysterieuze klanken.

Wie is je vader, wie is je moeder?

Jan Brokken was een nakomertje en werd vlak na de oorlog geboren in Nederland. Zijn twee broers, vader en moeder waren uit Indonesië hierheen gekomen. Zij hadden de oorlog meegemaakt, de jappenkampen, en Jan niet. Dus haal het niet in je hoofd om je griesmeelpap niet op te willen eten. Ook had hij geen weet hoe dat leven in de tropen was geweest, maar dat veranderde helemaal toen hij vele jaren later van zijn tante de brieven van zijn toen al overleden moeder in handen kreeg die zij aan haar geschreven had en die zich kenmerkte door

openhartigheid en lust in het schrijven. Dat deed hem al snel beseffen dat hij misschien wel heel veel van haar in zich had. Hij maakt kennis met een ontwikkelde, zelfbewuste vrouw die niet bij de pakken neer ging zitten maar wilde integreren in de inheemse samenleving, en ook zich de uiterst moeilijk taal het Makassaars eigen maakte dat op een soort spijkerschrift lijkt en dat je van rechts naar links moet lezen, en naaimachineles organiseerde voor de plaatselijke bevolking, en wat al niet meer. Een vrouw die later met heimwee zou zeggen over deze periode dat ze daar veel geleden, maar ook het meest intens heeft geleefd.

Jan Brokken kent nu echt zijn moeder, en zijn vader moet hij ook nog leren kennen. Die was vooral goed in theologische traktaten, maar vertelde nooit veel over zichzelf. Daar gaat nu ook verandering in komen. Hij kreeg een reactie van een lezer die zijn vader kende van de tijd in het Jappenkamp. Die gaat hij bezoeken, waarschijnlijk urenlang interviewen en dat zal wellicht een volgend boek opleveren maar nu over zijn vader. Dat zal het moment zijn voor hem om uitgenodigd te worden bij de bekende televisiepresentator Jorgen Rayman, die in zijn Tante Es creatie altijd begint deze vraag te stellen aan de genodigde, vertel toch, wie is je vader, wie is je moeder?

Tenslotte

Deze vraag resoneerde nog in ons na, want hoe goed kennen wij eigenlijk onze ouders en wat weten wij nu eigenlijk van ze? Het zijn filosofische vragen die naar nieuwe horizonnen reiken, en die ook veel stof voor boeken opleveren, zoals wij weten van andere schrijvers die daarover hebben geschreven. De avond vloog voorbij, de prettige vertelstem van Jan Brokken en zijn vele weetjes en anekdotes die hij als bij een gastronomisch gerecht als ware tussen de gangen door voor ons serveerde, vermaakten ons kostelijk.

Na het overhandigen van het Beemsterkaaspakket en de gebruikelijke envelop kon je zijn boeken kopen op de kar van José en laten signeren. We dronken een glas en hadden het nog heel gezellig, en met tegenzin verlieten wij het pand en verdwenen in de nacht met in ons hoofd nog vele vragen.

De volgende literaire avond is:

Op 12 november met Pauline Broekema. Na haar afscheid bij de NOS heeft ze zich toegelegd op het schrijven. Haar laatste boek heet Tekenares van Montparnasse. Aanmelden en reserveren via e-mail: boekenbijbetje@gmail.com

Cor Wagenaar