Middenbeemster vrijdagavond 13 september was bepaald geen ongeluksdag, want de eerste literaire avond georganiseerd door het Betje Wolff genootschap en gehouden in het sfeervolle Agrarisch museum Westerhem ging succesvol van start. Het was een interessante en levendige bijeenkomst die geen moment saai werd. Na de welkomstwoorden van Janet Smith-van der Veen, en een korte inleiding van José Ferninandus over de schrijver en zijn boeken, begon interviewer Alexander van Reeuwijk zijn vragen te stellen. Maar of hij dan altijd antwoord daarop kreeg?

De schrijver in wording gered door de computer
Anders was hij misschien wel zwerver geworden en gebleven, zo vertelde Jan heel openhartig. Hij deed niet moeilijk over zijn achtergrond en hoe het zo gekomen was dat hij schrijver is geworden. Na een leven van nietsnutten tot circa zijn achtentwintigste levensjaar, veranderde alles toen de computer langzamerhand de wereld veroverde en hij ontdekte hoe je daarmee allerlei fantastische dingen kon doen. Kennelijk richtte en structureerde de computer voor hem de chaotische wereld, tot een handige opzoekmachine en bovendien bood het onderdak aan al je fantasieën en kronkelpaden van de menselijke cultuur en wat zoal je interesse heeft. Dit bleek uiteindelijk de voedingsbodem te worden voor zijn ontwikkelend schrijversschap. Hij maakte een vergelijking met de gnostiek die spreekt over een valse schepper en een incomplete wereld waar het materialisme hoogtij viert, en waartoe je kennelijk veroordeeld bent als mens. Maar natuurlijk kon je ook met de computer handig schrijven, zonder weer je blaadje in de typemachine te hoeven doen.

De zuilenheilige
De schrijver is lang niet altijd geweest in steden of plekken waarover hij schrijft, maar wel doet hij ontzettend veel research en uitzoekwerk als er eenmaal iets is wat zijn geest fascineert en bezighoudt, en waarvan hij een boek of soms een speelfilm wil maken. Zo heeft hij over het boek ´de afvallige´ ruim drieëntwintig jaar gedaan. Het grappige was dat de omslag van het boek toevallig tot stand kwam toen hij in gesprek kwam met een voormalige vrouw van de bekende schilder Carel Willink, die uitriep dat het schilderij waarop een heilige man op een pilaar zit te mediteren op een klassieke zuilengalerij met op de achtergrond een wereld in brand, precies bij zijn verhaal paste. Dit doek “Simeon de pilaarheilige” genaamd was nog maar nauwelijks klaar of de tweede wereldoorlog brak uit en de rampspoed voltrok zich over Europa. Dat is ook goed vergelijkbaar met de tijd waarin het Romeinse Rijk overspoeld werd door de Gothen, en het Rijk afbrokkelde. De tijd van de oudheid komt levendig tot stand in dit boek, en ook het geweld dat in die tijd gebruikelijk was, wordt bepaald niet onvermeld gelaten. Natuurlijk speelt ook de opkomst van het Christendom hierin een rol, maar niet bepaald erg fris, want veel corruptie, misbruik van jongetjes, en geweld, spelen daarin de hoofdrol. Jan laat zich echter niet weerhouden allerlei spetterende scènes in bonte kleuren te ´schilderen´. Zijn boeken hebben dan ook wel het karakter van een soort schelmenroman.

De ommegang
Dit is de zevende roman van de schrijver die veel loftuitingen heeft gekregen, het is een vlot lezende roman over een geheugenkunstenaar uit de middeleeuwen, die zich de kunst van het memoriseren dat we vanuit de oudheid hebben overgeleverd gekregen, zich geheel eigen heeft gemaakt. Hij maakt vaak een ommegang in zijn geheugenpaleis, waarin hij ook de boeken heeft geplaatst die hij ooit gelezen heeft.
Plato raadde overigens het lezen van boeken af, want het zou juist het geheugen aantasten…. Bepaalde geheimen zouden juist alleen in de orale traditie mondeling worden doorgegeven aan ingewijden, dan zou je ingewijde kennis bezitten, occulte kennis, verborgen voor anderen. Maar gelukkig is iets van die overlevering ons doorgeven door het schrift, dat in onze tijd echter door de beeldcultuur verdrongen lijkt te worden.
Volgens het boek van Frances Yates ´The art of memory,´ waren er in de renaissance geheugenkunstenaar als Robert Flud die juist door dit systeem van herinneren konden opstijgen naar hemelse sferen. Maar in het ondermaanse valt de mens ten prooi aan allerlei machinaties, macht, en het spel om veel te winnen van het aardse slijk. Ook het hoofdpersonage in deze fascinerende roman Isidoor Rillington komt door hoogmoed ten val.
De boeken van Douwe Draaisma over het geheugen kende hij nog niet, maar werd hij later op attent gemaakt. Dat geheugen is in onze maatschappij natuurlijk ook erg van belang. Het geheugen is immers kenmerkend voor de mens, als je in de ouderdom dat kwijtraakt, raak je niet alleen jezelf kwijt, maar ook geliefden en alles wat je ooit dierbaar was.

Thematiek en plaats
Veel van zijn hoofdpersonages worstelen met eenzaamheid en isolement. Veel romans spelen zich af in het verleden, de oudheid of de middeleeuwen bijvoorbeeld. Jan vertelde dat hij op een gegeven moment geen zin meer had om allerlei talen te leren, en zich vooral op de geschiedenis ging richten. Hoewel de techniek hem fascineert, heeft hij toch een soort haat liefde verhouding ermee. Hij heeft nadrukkelijk de natuur nodig om tot rust te komen. In Ruigoord heeft hij een grote moestuin waar hij zich terugtrekt om te gaan schrijven. Ook vertelde hij dat een meditatie heeft beoefend en merkte hoe goed hij zich daarna kon concentreren, blijkbaar is concentratie en een rustige omgeving belangrijk voor hem om te komen tot mooie boeken.

Hij vertelde over zijn zoon die hij een jaar lang heeft gestuurd naar een Shaolin-monnikenschool in China om die wat spiritualiteit en discipline te leren. De ouderen onder ons kennen vast nog de Kung Fu serie over ´Grasshopper´ die in een dergelijk klooster wordt ingewijd niet alleen in de kunst van het vechten, maar vooral ook in de geestelijke discipline om niet te vechten en dienstbaar te zijn aan de medemens.

De actualiteit
De schrijver signaleert enerzijds dat in onze maatschappij de wetenschappers weinig gehoor krijgen in praatshows, en dan ook nog vaak te kritisch worden benaderd, terwijl allerlei andere figuren zonder enige wetenschappelijk achtergrond de boventoon voeren. Als voorbeeld geeft hij daarvoor de fabelen die rondgestrooid worden rondom de vaccinatie, maar ook refereert hij aan het populisme van Wilders, die de mensen tegen elkaar uitspeelt en geen nuance maakt. Wel is echter de Islam in landen als Indonesië en India in grote opkomst, vaak de extreme vorm, dat is een trend die wel degelijk gaande is.

Afsluitend
Er valt nog heel wat meer te vertellen, want Jan van Aken zit vol leuke wetenswaardigheden over bijvoorbeeld de povere geschiedschrijving vanuit Westelijk perspectief van het Amazonegebied, er is een boek dat daarmee afrekent namelijk van Charles C. Mann 1491 die aantoont dat er waarschijnlijk meer mensen daar woonden dan in heel Europa. Zo kan ik nog wel even doorgaan, want Jan gaf eigenlijk nooit rechtstreek antwoord, maar bewandelt een soort doolhof in zijn geest, met allerlei leuke anekdotes, waarschijnlijk ook een soort geheugenopslagplaats waar hij allerlei schatten heeft neergelegd. Men leze daarvoor de boeken die deze rasschrijver geschreven heeft om daar een idee van te krijgen…

Zoals gebruikelijk kreeg de schrijver niet alleen applaus, maar ook een geschenk uit handen van Janet Smith-van der Veen. Daarna kon je zijn boeken kopen bij José Ferninandus en eventueel laten signeren. Er werd nog veel nagepraat onder het genot van een borrel en een hapje. Al met al een zeer geslaagde avond!

Hieronder wat te doen als u deze leuke avonden wil bezoeken!

Reserveren graag via de mail: boekenbijbetje@gmail.com
Tijd : 20.00- 21.30 uur (inloop vanaf 19.30)
Plaats : Agrarisch Museum Westerhem, Middenweg 185a, 1462 HJ Middenbeemster (parkeren achter het museum)
Toegang : 10 euro (betalen aan de kassa, contant of pin)
De volgende avonden van Boeken bij Betje:
11 oktober: Joke Hermsen
8 november: Oek de Jong

Cor Wagenaar